4.5.2005 - ADANA DEPREMi

ADANA DEPREMi

27 Haziran 1998 Adana-Ceyhan Depreminde Yapisal Hasar Raporu

27 Haziran 1998 saat 17:00'de olan 5.9 Magnitudlu depremin yapisal hasari yeni ve daha onceden gozlenmis yapisal hasar bilesenlerinden olusmaktadir. Cok sayida betonarme yapinin etkilendigi 1992 Erzincan ve 1995 Dinar depremlerinde oldugu gibi betonarme yapi hasari ulkemizdeki betonarme yapilarin kalitesizligini bir kez daha ortaya koymustur. Ote yandan bu deprem ilk kez cok sayida prefabrik tek katli fabrika binasini etkilemis ve prefabrik yapilar icin onemli sonuclar gostermistir.

HASARIN GENEL DAGILIMI
28 Haziran - 3 Temmuz 1998 gunleri arasinda arazide yapilan gozlemlerden bir "Hasar Dagilimi" haritasi hazirlanarak sekilde verilmistir. Hasarin en buyuk oldugu ve bir bakima depremin "pisantir bolgesi" olarak nitelenebilecek bolgesi Aptioglu Koyu ile Kuzeydoguda Buyuk Mangit ve Ceyhan Ilce Merkezi arasinda uzanmaktadir. Bu bolgede Misis ve Gecitli Kasabalari, Adana Organize Sanayi bolgesi, Suluca koyu(kasabasi) yer almaktadir. Hasar dagilim haritasinda isaretlenen bir baska bolge "minare hasarlarinin gozlendigi bolge siniri" olarak isaretlenmistir. Minareler yapildiklari malzeme ve yukseklik ve caplari bakimindan biribirine cok benzeyen standart yapilardir. Bu ozelliklerinden dolayi hasar duzeyleri depremin o noktadaki siddetinin gostergesi olarak alinabilir. Minareler "yuksek ve narin" ve bu nedenlerle de "uzun" periyotlu yapilardir. Cukurova'nin genellikle dolgu zemin olusu minarelerin uzun periyotlari ile uzerinde yer aldiklari zeminin uzun dogal titresim periyotlarinin cakisma olasiligini artirmaktadir. Deprem bolgesi icinde yer alan ozellikle tas yigma olarak yapilmis minarelerde cesitli duzeylerde hasar vardir. Ayrica minare hasarinin gorulmedigi bolgeler ayrilabilmektedir. Hasarin genel bir dagilimdan sonra degisik yapi turlerinin davranis ve hasarlari incelenecektir.

MiNARE HASARLARI
Bolgede tas yigma olarak yapilmis tek ve iki serefeli pek cok koy kasaba ve kent minaresinde hasar gozlenmistir. Tip olarak birbirine cok benzeyen bu minarelerin tek serefeli olanlarinin yuksekligi yaklasik 20-25 metre arasindadir ve 1nci mod periyotlari yaklasik 0.9-1.25 saniye olarak alinabilir. Bu oldukca uzun bir periyottur ve yaklasik 10-12 katli betonarme yapilarin 1nci mod periyotlarina esdeger olarak kabul edilebilir. iki serefeli olanlarin yukseklikleri 30-35 metre kadardir ve periyotlari 2.0 saniyenin uzerinde olabilir. Minarelerin hasari depremin merkezinden uzak bolgelerde kulahin ucundaki birkac sira tasin oynamasi ya da dusmesi seklindedir. Depremin merkezine daha yakin bolgelerde hasar minarenin yerden yaklasik 1/3 ile 1/2 yuksekligindeki bir seviyede degisik duzeylerde catlama ya da tas dusmesi seklindedir. Depremin merkezine cok yakin yerlerde ornegin Ceyhan'da ise minarelerde hemen karpuzun uzerinden kirilarak devrilme hasari gozlenmektedir. Minaresinde hasari olan fakat kirsal konutlarinda hasar olmayan hatta serbest duran bahce duvarlari bile yikilmamis yerlesimlerde deprem kuvvetli yer hareketinin kisa periyotlu bilesenlerinin genliginin kucuk oldugu sanilmaktadir. Hasarin olmamasi yumusak dolgu zemin uzerindeki kisa periyotlu kirsal yapilari etkileyen kisa periyotlu yer hareketi olusmamistir.

KOPRU VE YOL HASARI
Depremin merkezine cok yakin yerlerde yer alan iki karayolu koprusunde hasar olmustur. Bu hasar koprulerin guvenligini etkilemekten cok bu noktalarda kuvvetli yer hareketinin genliginin buyuk oldugunu gostermektedir.

ADANA-GAZiANTEP OTOYOLU CEYHAN ViYADUGU
Bir onceki paragrafta sozu edilen koprunun yaklasik 5-6 km kadar guney batisinda yer alan Otoyol'un Ceyhan Viyadugunde de tabliyelerin birbirine carpma ve birbirlerine gore farkli yol eksenine dik titresimler sonucu olmus hasar belirtileri vardir. Tabliyelerin kopru ve yol eksenine dik yonde yaptiklari tiresimlerin sonucunda iki tabliye arasindaki derzlerde bindirme yerlerindeki gecisi duzenleyen disler birlerinin uclarini kirmistir. Bu dislerin kirilmis parcalarinin bulunduklari yerden 50 metre kadar uzakta iki giris ve gelis yollari arasindaki refus uzerinde bulunmalarin bu kirilma isleminin buyuk bir siddet icinde olustugunu gostermektedir. Bu viyadugun ayaklarinda herhangi bir hasar gozlenmemistir.

MiSiS KOPRUSU
Karayollari Genel Mudurlugunun Kopruler tanitim kitabinda ogrenildigine gore bu kopru MS IV'ncu Yuzyilda yapilmistir. Toplam uzunlugu 132.70 metre genisligi 6.50 metredir. Dokuz aciklikli olup en buyuk acikligi 11.00 metre olan tas kemer bir koprudur. Deprem sirasinda koprunun ust yuzeyinde catlak olmustur. Bu bolumdeki kemerin altinda kopru eksenince uzanan bir catlak ve acilma olmus ve kemerin yani nehrin akis yonune dogru 5-10 santim kadar acilmistir. Koprunu tam ortasindakikemerin ust basinda da ayirilma catlagi belirtisi vardir.
BETONARME YAPILAR
Betonarme yapilarin hasari bolumunde ozellikle Ceyhan'daki yapilarin durumundan soz edilecektir. Ceyhan'da depremde 10 kadar betonarme bina yikilmistir. Bunlardan iki tanesi Kentin merkezinde Hukumet Konaginin yakinindadir. Digerleri ise kentin guneyinde demiryolunun guney tarafinda kurulmus yeni mahallelerinde yer almaktadir. Yikilan yapilarin dosemeleri kirissiz beton blok dolgulu disli dosemedir.
Yikilan yapilarin hemen tumu bes ve daha cok katlidir. Kentin hukumet konagi cevresindeki eski mahalleler denilebilecek bolgesindeki 2-3 katli betonarme, yigma ya da karisik tasiyici sistemli evlerinde hasar gozlenmemektedir. Bu bolgedeki bes kata kadar olan betonarme yapilarda tasiyici sistem ile bolme ve dolgu duvarlar arasinda kilcal catlaklar vardir.
Bolgede betonarme yapilarda dolgu duvar malzemesi olarak beton biriket cok yaygindir. Bu tur briketlerin dayanmlari genellikle dusuktur. Bu duvarlarda yatay kirilma- ezilme turu hasar olmus, daha cok pismis topraktan yapilmis yatay delikli dolgu tugla duvarlarda gozlenen X-bicimindeki catlaklar olusmamistir.
Bu bolumde yer alan bazi yuksek yapilarda, SSK Hastanesi lojmani, Emniyet Mudurlugu, Telekom Binasi yuksek kalkan duvarlarinin yikilmasi ile cevreye zarar verilmistir. Yeni yapilmakta olan yaklasik 4.00 metre kadar kat yuksekligi olan asmolen kat dosemeli yeni Belediye Binasinin dis cephedeki bir cerceve icinde yer almayan duvarlarinin onemli bir bolumu yikilmis ve yola dusmustur. Ozellikle Telekom binasinin lojman cikis kapisi onundeki bir arabanin uzerine dusen kalkan duvar parcalari arabadaki bir cocugun olumune neden olmustur.
Ozel insaat olarak yapilip sonradan devletce satin alinmis Vergi Dairesi Binasinin 2nci katindaki butun kolonlar kirilmistir. Yan tarafindaki zemin arti birkatli daha alcak binalarin yapinin alt katlarindaki hareketini kisitlayici etkisi sonucunda hasar 2nci katta olmustur.
Ayni cadde uzerinde yer alan 1952-54 yillarinda yapilmis Ziraat Bankasi binasinda bazi kolon uclarinda mafsallasma olurken dolgu duvar cerceve arasinda ayrisma catlaklari da vardir.
Yikilan Konut tipi betonarme yapilara iki ornek uzerinde ayrintili olarak durulacaktir. Bunlardan biri Cumhuriyet Mahallesindeki Hasevler Kooperatifi binalaridir. Uc yil kadar once yapilmis olan bu binalar beton briket dolgulu disli dosemeli zemin arti bes katli yapilardir. Cogunlukla zemin katlari tumu ile ezilerek belli bir yatay otelenme olmadan dusey olarak yikilmislardir. Bu yikilma bicimi yapinin dusey tasiyicilarinin kesme dayaniminin cok zayif olmasindan kaynaklanir.Etriye siklastirmasi yoktur, beton 7-10 cm boyuttunda iri cakillar ve daha ilginc olarak toprak parcasi gozlenmektedir. Bu kolonda toprak parcasinin bulundugu yerden de kesme catlagi gecmektedir.
Yapinin zemin katinin dolgu duvari olmayan bolumu yikilirken dolgu duvarli bolumunun yikilmamis olmasi ve bu dolgu duvarda yatay bir kesme catlaginin olmasi dikkat cekicidir. Yine gorulecegi cok buyuk aciklikli salon ve mutfak bolumlerinin yikilmis oldugu bu bolumdeki cok buyuk acikli dolgulu disli dosemenin nervurlerinin yapida tam bir kiris-kolon cerceve sisteminin olmadigi izlenimini vermektedir: Bu bolumde yapinin diger bolumlerini baglayan bir cerceve yoktur.
Hasevler insaatlarina benzer bicimde yikilmis yine Ceyhan'dan baska bir konut kooperatifi yapilari gozlenmektedir. Bu yapilarda tasiyici sistem olarak Hasevler kooperatif insaatina benzemektedir. Yapinin ortasinda iki komsu dairenin salonlari vardir. Bu bolumde yaklasik 8-10 metrelik bir aciklikta dolgulu disli dosemenin nervurleri ve yatak kirisleri ile cerceve olusturulmaga calisilmis gibi gorunmektedir. Yapinin zemin katinin dusey olarak ezilmesi ve yapinin cok belirgin bir yanal otelenme yapmadan yikilmis olmasi zemin kat dusey tasiyicilarinin kesme dayanimlarinin yetersiz oldugu izlenimini vermektedir. Disli dosemeli bir yapinin cok buyuk yatay otelenmeler yaparak kat dosemeleri birbiri ustune metrelerce kaymis bir bicimde otelenerek yikilmasi daha cok beklenen bir yikilma bicimidir. Bu siteyi olusturan bir baska blogun zemin katindaki kolondaki kesme kirilmasi verilmektedir. Kisa kenar dogrultusuna paralel olusan catlagi kesen tek etriye yetersiz kalmis ve kesme kirilmasindan sonra basinc kirlimasi olmustur. Yikilmayi onlemeye yandaki kepenkin celik cercevesi ve ust sirasinin ezilmesi ile dusey yuk aldigi anlasilan briket duvarin da katkisi olmus olabilir.
Kisa kolon kirilmasi Ceyhan Un Fabrikasinin zemin katinda perde duvarin kolona donustugu ve bant pencerelerin oldugu yerlerde gorulmektedir. Kesme kirilmasi betonun basinc dayanimin proje dayanimindan dusuk olmasi ve etriye araliginin cok olmasi ve yapida burulma etkilerin yarattigi ek kesme gerilmelerinden olabilir. Bindirme bolgesinde kolon boyuna donati ucunun betonu catlatmasi gorulmektedir.

PREFABRiKE YAPILAR
27 Haziran 1998 Adana-Ceyhan Depreminin onemli bir ozelligi de depremin siddetli oldugu bolgede cok sayida prefabrik yapi bulunmasi ve bazi tip prefabrike yapilarda Kompresor Fabrikasi (Adana Organize Sanayi Bolgesi) prefabrike yapilarin adini karalayacak duzeyde hasar olmasidir. Ozellikle Misis Kasabasi'na cok yakin bir bolgede yer alan Adana Organize Sanayi Bolgesinde onemli sayida fabrika yapisinda agir hasar ve yikim olmustur. Yine ayni prefabrike sistemle yapilmis Ceyhan yakininda bir fabrikada (Coskunlar Ltd.) insa halinde bir prefabrike cercevenin butun kiris ve asiklari kolonlardan duserek yikilmistir. Bu prefabrike yapi sisteminin once ayrintilarini tanitmak gerekmektedir.
Ozellikle fabrikalarin gerektirdigi genis aciklikli, 10-15 metre ve daha buyuk, ve yuksek, 4.0 metreden daha yuksek, imalat ve depo hacimlerinin prefabrik betonarme cercevelerden yapilmasi son 20-25 yilda ulkemizde buyuk olcude yayilmistir. Bu gun prefabrike yapi ureten firmalarin bina uretimlerinin buyuk bir bolumu sanayi kuruluslarinin depo ya da uretim hatti icin tek katli kapali alan uretimini kapsamaktadir. Bu amacla uretilen prefabrike sistemler sandik temel, kolon ve kiris elemanlarindan olusmaktadir. Sandik temellere oturan kolonlar ile kirisler degisik bicimlerde birbirine baglanmaktadir. Bu depremde hasar goren prefabrike cerceve sisteminde kolon ve kiris elemanlari ve baglanti detaylari asagidaki gibidir:
Sandik temele oturan kolonlar 35x70 cm en kesitindedir. Yaklasik 10.00 metre acikliktaki kirisler kolonlarin tepesindeki 25 cm derinlikte ve 35 cm genislkte bir gusseye oturmaktadir. Bu gusseden cikan f 12 ya da f 20 mm capinda iki kama demiri cati kirisinin uclarindaki iki delikten gecmektedir. Donatilarin boylari kiristeki deligin disina cikacak kadar uzun degildir. Bu delik daha sonra betonlanmaktadir.
Uzun yonde yaklasik 7.50 metre araliklarla olusturulan cercevenin zemine baglantisi ankastre baglanti olarak kabul edilebilir. Kirisin kolona baglandigi yer ise mafsalli bir baglantidir. Cati kirisleri birbirlerine asiklarla baglanmaktadir. Asiklarin uclarindaki delikler kirislerin uzerinde birakilmis filizlere takilmaktadir. Asiklarin uclarindaki delikler daha sonra betonlanmaktadir. Ancak kiris uzerindeki filizlerin serbest boyu 5-6 cm, asilardaki deliklerin derinligi ise 12 cm'dir. Bu baglantinin kirislere yeterli yanal destek saglamadigi Resim-42 ve 43'den gorulecegi gibi butun kirislerin devrilmesinden anlasilmaktadir. Butun kirisler oturduklari mesnetlerinden donerek ve uclarindaki deliklerin icden gecen filiz demirlerini bukerek devrilmisler ve bu arada biraz altlarinda yer alan kren kirislerin cikintilarini kirarak devrilip yere dusmuslerdir.
Hasar goren prefabrike yapilardan genellikle kirisleri yaklasik Dogu-Bati yonunde uzanan prefabrik yapilarda kirisler guney yonunde yikilmistir. Kirisleri kuzey-guney uzanan prefabrike yapilarda ise hasar kirislerin uclarinda kolonlara baglanti deliklerinin bulundugu yerlerde dusey catlaklar biciminde olmus, bu yapilarin bazilarinda da kirisler cerceve yonunde mesnetlerinden koparak devrilmislerdir. Kirisleri birbirlerine asiklarla bagli ve ustleri cati kaplama malzemeleri ortulmus olanlarin bazilarinda, sac ortulerinde yer yer yerel burusmalar gozlenmistir. Bu durum cati ortusunun cati kirislerini birbirine bagladigi ve kirislerin yanal devrilmesine karsi destek verdigi izlenimini vermektedir.
Adana Organize Sanayi Bolgesinde bir ilac firmasina (Rhone-Poulenc) ait depolama ve paketleme tesisinin dis duvarlari ust baslarindan ayrilmistir. Tasiyici sistemi prefabrike cerceve olan yapinin dis cephesi 8.0-8.5 metre yuksekliginde tugla duvar ile kaplanmistir. Dis duvari olusturan 13.5 santim genisliginde asmolen dolgu tuglasi ile tasiyici cerceve arasinda yalitim icin stropor levhalari vardir. Yapinin catisinda Dogu-Bati yonunde uzanan yaklasik 1.00 metre yuksekligindeki kalkan duvarlari yikilirken dis duvarlardan da bir bolum yikilmis ve koselerde duvarlar birbirlerinden ayrilmistir.

SU KULELERi
Bolgede cok sayida ayakli su kulesi bulunmaktadir. Bunlarin cogunda birinci ve bir ust katlarda kolon kiris birlesim yerlerinde Gecitli'deki ayakli su kulesinde gorulen turden hasar olmustur. Mercimek koyunde 1976 yapimi ayakli su kulesinde, Herekli Koyu Su Kulesinde, gibi. Hemen her ayakli su kulesinde gorulen bu durum kat duzeyinde kiris kolon birlesim yerinde etriye olmamasindan kaynaklanmakta, kolon boyuna donatilari disari dogru burkulurken kolon kabuk betonunu kirmaktadir. Bolge Iller Bankasi, Koy Hizmetleri Genel Mudurlugu ve diger baska kuruluslarca yapilmis ayakli su kulelerinin ayrintili olarak incelenip guclendirilmesi gerekmektedir.

SONUC VE ONERiLER
Betonarme yapi kalitesinin standart ve yonetmeliklerce istenilen duzeylerin cok altinda olmasi ulkede olan butun depremlerde ayni duzeyde ve depremin siddetine gore beklenen duzeyin uzerinde hasar yapmaga ve can kaybina yol acmaga devam edecektir.
Yapi kalitesini yukseltecek idari ve teknik gereklerin yerine getirilmesi gerekmektedir. Bunlar etkin bir yapi denetim duzeninin kurulmasi; yapidan sorumlu olanlarin kayitlara gecirilmesi, gorev ve yetkilerini yerine getirmeyen sorumlularin izlenmesi ve hakklarinda yasal islemlerin yapilmasi; olarak siralanabilir.
Kaliteli yapi icin gereken teknik alt yapida eksiktir. Isci, usta, kalfa ve muhendis ve mimarlarin kaliteli yapi konusunda egitilmeleri gerekmektedir. Ozellikle usta ve kalfalarin egitim ve bilgi duzeyi yukseltilmelidir.
Kaliteli beton uretimi icin kum cakil yikama eleme tesisleri ile hazir beton tesislerinin ulke capinda yayginlasmasi gerekmektedir. Bu tesislerin yapimi ozellikle tesvik edilmelidir.
Dolgulu disli doseme sistemli ve kiris derinligi sig yapilarda tasiyici cerceve sistemini olustururken duzenli kolon ve kiris akslari olusturmak cok onemlidir. 1967 Mudurnu Vadisi Depreminde Adapazarinda yikilan benzer doseme sistemli yapilardan sonra bu tur dosemeli ve ozellikle basik kirisli yapilarda yatay otelenmeleri kisitlamak icin mutlaka perde duvar yapilmasi gerekmektedir.
Ceyhan'da hasar goren ve yikilan betonarme yapilarda bu kurala uyulmamistir. Adana Il Merkezinde de bu kurala uyulmadan yapilmis cok sayida cok katli yapilar bulunmaktadir. 27 Haziran 1998 depreminde bu yapilarda yaygin boyutta agir hasar ve yikim olmamis olmasi muhendislerde yani1tici bir guven duygusu yaratmamalidir. Ayrica Adana kentinde betonarme yapilarda tek tuk de olsa kolon hasarlari ve yapinin buyuk yanal otelenmeler yapmasindan kaynaklanan dolgu duvar cerceve ayrisma hasarlarinin kayda deger miktarda oldugu da bilinmektedir. Merkezi Adana'ya biraz daha yakin ya da buyuklugu en az 6.5 olan bir depremin Adana'da perde duvarsiz ve kiris derinlikleri sig olan dolgulu disli doseme sistemli yapilarda buyuk hasar ve yikima yol acmasi beklenmektedir.
Bu depremde prefabrike yapilarin gordugu hasar cok ciddi bir uyari olarak gorulmelidir. Prefabrike yapi sistemi ureticilerinin gozlenen hasara gereken onemi verip burada hasar goren sistemden farkli sistemler uretiyor olsalar da kendi sistemlerinin olasi deprem davranislarini bir kez daha gozden gecirmeleri kendi yararlarina olacaktir.

Nejat BAYULKE
Deprem Arastirma Dairesi - ANKARA

4.5.2005 - Adana - Eğitim

Kamu Kurumlari

Bugun "endustri cagi"ndan, "bilgi cagina" girildigi kuresellesen dunyada ulkeler bir yarisma icine girmislerdir. Bu nedenle tum ulkemizde uygulanan egitim politikalariyla , ilimizde de egitim ve ogretimde basariya ulasmak icin cesitli calismalar yapilmaktadir. Orgun egitimin yani sira yaygin egitime de agirlik verilmistir. Yeni egitim kurumlarinin acilmasi konusunda devlet- vatandas isbirligi de saglanmaktadir. ilimizde okur yazarlik orani % 77'dir.

Okul Oncesi Egitim Sayisi
Okul oncesi (Bagimsiz) 7
Ogrenci Sayisi 818
Ogretmen Sayisi 43

ilkogretim Sayisi
ilkogretim Okul Sayisi 694
Ogrenci Sayisi 338.184
Ogretmen Sayisi 9.521

Ortaogretim(Lise ve Dengi Okullar) Sayisi
Ortaogretimde Okul Sayisi 134
Ogrenci Sayisi 72.895
Ogretmen Sayisi 3.798

Orta Ogretimde Meslek ve Teknik Liseler Sayisi
Ortaogretimde Meslek ve Teknik Liseler 54
Ogrenci Sayisi 20.976
Ogretmen Sayisi 1.668

Ozel Egitim Kurumlari

1-isitme Engelliler ilkogretim Okulu
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 280
Ogretmen Sayisi 42

2-Oguz Kagan Koksal Gorme Engelliler ilkogretim Okulu
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 40
Ogretmen Sayisi 4

-Niyazi Ekerbicer ilkog.Ok.ve Meslek Eg.Mer.
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 63
Ogretmen Sayisi 12

4-Mehmet Kamuran Tekin Egitim Uygulama Ok. ve is Egitim Merkezi
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 40
Ogretmen Sayisi 4

5-Ozel Umudum Ozel Egitim Merkezi
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 294
Ogretmen Sayisi 9

6-Sevinc Abla ilkogretim Okulu
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 209
Ogretmen Sayisi 23

7-Ozel Yarinlar Ozel Egitim Ogretim ilkog. Okulu
Okul Sayisi 1
Ogrenci Sayisi 108
Ogretmen Sayisi 22

Yuksek Ogretim

ilimizde bulunan Cukurova Universitesi 20.000 donumluk bir arazi uzerine kurulmus olup, ulke genelinde buyuk universitelerimizden biri durumundadir. Kurulusundan bu gune kadar yeni bolumler acilmis ve giderek genislemistir.

Universitedeki Mevcut Durum
Fakulte 10
Yuksekokul 2
Meslek Yuksekokulu 7
Enstitu 3
Devlet Konservatuvari 1
Ogrenci Sayisi 21.706
Ogretim Gor. Sayisi 130
Okutman Sayisi 158
Uzman Sayisi 75
Arastirma Gorevlisi Sayisi 671
Profesor Sayisi 293
Docent Sayisi 162
Yardimci Docent Sayisi 299

4.5.2005 - Adana - Ulaşım

TCDD

Guvenli ve butcenize uygun olan tren yolu ulasimi tercihiniz ise, Gar'a her zaman otobus bulabilirsiniz. Mersin ve iskenderun'a kalkan ekspresler,banliyo trenleri, Ankara, istanbul, Kayseri, Diyarbakir ve diger illere ekspres seferler vardir.
Tel: (322) 453 69 14

KARAYOLU

Tercihiniz otobus firmalarindan yana ise, merkezi otogardan istediginiz firmalarda yer ayirtabilirsiniz. Merkezi otogara ulasmak icin Atilla Altikat Koprusu altinda bulunan firmalardan ucretsiz olarak yararlanabilirsiniz.
Tel: (322) 322 31 50 (Otogar Tel.)

HAVAYOLU

Hava yollarini tercih edenler havaalanina, sehir merkezinden kolayca arac bulabilirler
Rezervasyon : (322) 457 02 22
Bilet Satis : (322) 458 31 50

4.5.2005 - Adana - Tarih

TARiH

Cukurova yoresi tarih boyunca dogal kaynaklarin, zenginligin, sosyoekonomik verilerin cesitliligi ve bollugu ile surekli istenilen ve yasam yeri olarak secilen bir bolge olmustur. Cukurova tarihin en eski yerlesim yerlerinden biridir. Gerek ticaret kervanlarinin gerekse ordularin gecis yollari ustunde oldugundan, Cukurova ve ozellikle Adana Yoresi cesitli kavimlere yurt ve zengin medeniyetlere sahne olmustur.
Bolgede yapilan kazilar Cukurova'da yerlesimin M.O. 3000 yillarina kadar uzandigini gostermektedir. Cukurova Gulek Bogazi nedeniyle Anadolu'yu hem guneye, Suriye uzerinden Arap ulkelerine hem de doguya Irak ve iran'a baglayan kavsak durumunda olmustur. Gunumuzde de uluslararasi karayolu, havayolu, demiryolu ve denizyolu ile bu onemini devam ettirmektedir.
Adana sirasiyla su isimleri almistir:
Uru Adania -Adad -Adanus -Ezene -Batana -Erdena son olarak da Adana ismi 1872'den itibaren resmi kayitlarda yer almis ve tescil edilmistir.
Yoreye egemen olan medeniyetler
Luvi Kralligi, Kizzuvatna Kralligi, Hitit Kralligi, Kue (Ove) Kralligi, Gec Hitit Kralligi, Asur Kralligi, Syennesis Kralligi, Pers imparatorlugu, Helenistik Donem, Selevkos Kralligi, Otonom Donem, Roma imparatorlugu.
Orta cagda da Adana eski onemini korumaya devam etmis, bu durum ipek yolunun buradan gecmesiyle daha da artmistir. Bu donemde buraya egemen olan uygarliklar sunlardir:
Bizans imparatorlugu devri (M.S. 395-638),
Selcuklular Devri (M.S. 1071-1097),
Ermeni Kralligi (M.S. 1097-1375).
Bu donemde cesitli uygarliklar yoreye egemen olmak icin savaslar yapmislardir. Bu uygarliklar sunlardir :
Misir Turk Memlukleri (MS. 1300 yillarinin basi), Ramazanogullari Donemi (M.S. 1352-1608), Osmanlilar Donemi (M.S. 1517-1918).

I.Dunya savasinin bitis tarihi olan 1918'de Turkler icin yeni bir mucadele baslamistir. 31 Ekim 1918'de Adana'ya gelen Alman Komutani Liman Von Sanders Pasa'dan Yildirim Ordulari Komutanligi'ni alan Mustafa Kemal, "Savas muttefikler icin bitmis olabilir, ama bizi ilgilendiren savas, kendi istikbalimizin savasi ancak simdi basliyor" diyerek Adana'da Kurtulus Savasinin ilk isaretini vermistir. Bu sirada dusman kuvvetleri Adana ve yoresini isgal etmeye baslamislardir. Istanbul Hukumeti 23 Kasim 1918 tarihli bir yazi ile Adana ve yoresinin dusmana birakilmasini isteyen bir yazi gondermistir. Adanali bunu buyuk bir tepki ile karsilamis, bu uzucu olayi protesto etmek icin icisleri Bakanligi'na "Feryatname" diye adlandirilan bir telgraf gondermistir. Fransiz isgal kuvvetleri planli bir sekilde Ermenileri Adana'ya, Dortyol'a, Saimbeyli'ye, Kozan'a ve hatta Gaziantep ve Kahramanmaras cevresine de getirip yerlestirmislerdir. Amaclari I. Hacli Seferleri (M.S 1097) sirasinda yaptiklari gibi Avrupa devletlerine destek veren bir Ermeni Devleti kurmakti. 1918-1919 yillarinda Adana'da isgalciler korkunc bir zulum ve iskence uygulamislardir. Bunca baskiya dayanamayan Adanalilar orgutlenerek "Kilikya Milli Kuvvetler Teskilati" ni kurmuslar, Milli Direnme Mucadele Teskilati ile birlikte harekete gecmislerdir. 20 Subat 1920'den itibaren Milli Kuvvetler zafer kazanmaya baslamislardir. "Karbogazi" olayi olarak da bilinen olay Kuva-yi Milliye'nin ilk zaferidir. 28 Mayis 1920'de Fransizlar Mersin-Adana hattina cekilmisler, Kozan ve diger daglik bolgeleri tamamen birakmislardir. 10 Temmuz 1920'de Ermeniler tarafindan Turklere karsi bir soykirim harekati baslatilmis, bunun neticesinde Turkler Toroslara dogru kacmislardir. Tarihte bu olaya "Kac, kac olayi" da denilmekledir. 5 Agustos 1920'de Mustafa Kemal Pasa, Fevzi Bey (Cakmak) ve milletvekilleri Pozanti'ya gelmis, burayi il haline getirerek Pozanti kongresini yapmislardir. Kasim 1920 tarihinde Fransizlar buyuk bir yenilgiye ugramislar ve Fransiz Hukumeti T.B.M.M Hukumeti'ni resmen taniyarak baris yapmistir. 20 Ekim 1921'de Fransizlarla "Ankara Anlasmasi" imzalanmistir. Bu anlasmaya uygun olarak 5 Ocak 1922'de Fransizlar Cukurova'dan tamamen ayrilmislardir. Bu tarihten itibaren Adana tekrar il statusune getirilmistir.

4.5.2005 - Adana - Turizm

Turizm

Deniz Turizmi
Kiyi Turizmi: Akdeniz Kiyisindaki Karatas ve Yumurtalik ilcelerinde plajlar, goller, kumsallar oldukca elverislidir. Bu kiyilar turizm merkezidir.
Yat Turizmi: Balikci barinaklari yat turizmine oldukca elverislidir.
Kruvaziyer Turizmi: Yumurtalik ve Karatas kiyilari uygundur.

Kultur Turizmi : Kultur bolumunde ayrintili bakabilirsiniz.
Inanc Turizmi : Adana kent merkezindeki Bebekli Kilise, Saimbeyli'deki Kale Kilise (Kara Kilise), Sarâ'daki Antik Kilise ve Kent kalintilari, Aladag'daki Akoren Kilisesi inanc turizmi bakimindan onemli yerlerdir.
Termal Turizm :Icmeler: Acisu Icmesi, Ceyhan'daki Tahtalikoy Kokarpinar Icmeleri.
Kis Turizmi :Kis Sporlari: Karaisali'daki Kizildag Yaylasi, Pozanti'daki Karanfil Daglari bolgesinde Tekir Yaylasi ve Saimbeyli Goktepe, Aladaglar, Kamp ve Kayak Sporlarina uygundur. Elmali Kayak Merkezi insaati devam etmektedir.
Eko Turizmi :Yayla Turizmi: Adana- Kozan- Horzum Yaylasi ve Culluusagi Yayla Koyu, Aladag-Kizildag Yaylasi, Adana-Pozanti-Tekir Yaylasi ve Burucek Yaylasidir.
Ornitoloji (Kus Gozetleme) Turizmi : Karatas'da Akyatan Kus Cenneti bulunmaktadir.
Foto Safari: AFAD (Adana Fotografcilar Dernegi ) tarafindan ilin her yerinde yapilmaktadir.
Kamp ve Karavan Turizmi: Sahil ilcelerinde ve Yaylalarda yapilmaktadir.
Magara ve Kanyon Turizmi : Aladag Meydan Bigbig Magarasi, Feke ilcesinde Goksu Irmaginin olusturdugu vadi ise kanyon turizmine uygun alanlardir.

Av Turizmi : Toroslarin yamaclarinda av uretme ciftlikleri kurulmustur. Geyik, karaca, yaban domuzu, keklik, turac, sulun, bildircin, tavsan ve benzerleri mevsimine gore yapilmaktadir.
Su Alti Dalis Turizmi : Seyhan Baraj Golu, Yumurtalik, Karatas, Catalan, Yedigoze, Kalpen, Nergizlik Barajinda yapilmaktadir.
Ruzgar Sorfu : Seyhan Barajinda yapilmaktadir.
Genclik Turizmi : Yumurtalik kampi Dunya gencligine hitap edecek potansiyele sahiptir.
Golf Turizmi : Ilimizde uygun alanlar mevcuttur. Ancak tesis yoktur.
Yamac Parasutu : Yapilacak alanlar mevcuttur ama yapilmamaktadir.
Bisiklet Turlari : Kozan ilcesi Cukur Kopru Koyu arasi, Karaisali ilcesi Catalan Baraji-Cukurova Universitesi arasi, Kozan ilcesi Cukur Kopru Koyu-Anavarza oren yeri Ceyhan ilcesi arasinda turlar duzenlenmektedir.
Akarsu Turizmi (Rafting) : Tahtali daglarindan dogan Tufanbeyli, Saimbeyli ve Feke ilcelerinden gecen asagida Seyhan nehrine karisarak denize dokulen Goksu irmagi kivrimli guzergahi ve uygun debisi ile rafting sporuna cok uygundur.

Sportif Amacli Olta Balikciligi: Karatas, Yumurtalik Sahilleri, Seyhan Baraj Golu, Catalan Baraj Golu, Kozan Baraj Golunden yapilmaktadir.
Dag-Doga Yuruyusu : Pozanti ilcesi Hamidiye Baslangic-Egri Suyu bitis olmak uzere yapilmaktadir.
Atli Doga Yuruyusu: Pozanti ilcesi guzergah Armut Olugu-Kizildag Yaylasi bitis ve konaklama olarak yapilmaktadir.

Is ve Kongre Turizmi (Ulusal ve Uluslararasi ) Il ulasim acisindan deniz, hava ve kara yollarinin birlestigi bir noktadir. Sanayi ve turizmdeki gelismeler, ayni zamanda universitenin var olmasi turizmin gelismesine en buyuk etkendir. Universite, mevcut buyuk oteller, Sanayi Odasi, Ticaret Odasi ve Ticaret Borsasi salonlarinda cesitli is toplantilari yapilmaktadir..

4.5.2005 - Adana - Kültür

Kultur Merkezleri

1- Adana il Halk Kutuphanesi :Gecmisi 1923'e uzanan Kutuphane, 5 Ocak 1976 tarihinde de Kultur Sitesi'ne tasinmistir.
2- Cagdas Cocuk Kutuphanesi :Celalettin Sayhan ilkogretim Okulu bahcesinde hizmet vermektedir.
3- Haci Mehmet Sabanci Cocuk Kutuphanesi :Haci Omer Sabanci Vakfi tarafindan yaptirilmistir.
4-100.Yil Cocuk Kutuphanesi : incirlik Kasabasinda 1981 yilinda kurulmustur. Ayrica 8 ilce ve iki belde de Halk Kutuphanesi bulunmaktadir.
5- Devlet Guzel Sanatlar Galerisi : 1978'de acilan galeri, 1981 yilinda da Haci Omer Sabanci Kultur Merkezine tasinmistir.
6- Tiyatrolar :Adana'da ilk tiyatro 1880 yilinda kurulmustur. Adana Buyuksehir Belediyesi binasi icinde bulunan Sehir Tiyatrosu 1926-1938 yillari arasinda halkevi olarak yaptirilmistir. Bu gun Kultur Sitesi'nde Devlet Tiyatrosu calismalarini surdurmektedir.
7- Cukurova Devlet Senfoni Orkestrasi :1990 yilinda kurulmustur. 5 Ocak 1991 yilinda ilk konserini vermistir. Bu gun yurtici ve yurtdisinda konserler vermektedir.

Muzeler

1- Adana Arkeoloji Muzesi 1924 yillarinda Taskopru yakinindaki Cafer Pasa medresesinde acilmistir. 1950 yilinda Etnografya muzesine, 5 Ocak 1972 tarihinde de bugunku yerine ( Girne koprusu yani ) tasinmistir. En onemli eserler Asi Lahdi, Antropoit Lahid, Bronz Senator Heykeli, Urartu donemine ait madeni esyalardir.
2- Etnografya Muzesi il merkezinde, Kurukopru'de 1845 yilinda yapilmis ve terkedilmis kilise binasi 1924 yilinda muze haline getirilmistir. 1983 yilinda Etnografya Muzesi olarak acilmistir.
3- Ataturk Bilim Kultur Merkezi Muze binasi Seyhan caddesi uzerinde 19. yy. da yapilmis geleneksel Adana evlerindendir.15 Mart 1923'te Adana'ya geldiginde esiyle birlikte burada kalmistir. Bina, restore edilmis, 1981 yilinda Muze Mudurlugu'ne bagli olarak hizmete acilmistir.
4- Misis Mozaik Muzesi 1959 yilinda Misis hoyugunun bati yonundeki sirtinda acilmistir. Muzede yer alan mozaikler bu sanatin en gelismis zamani olan 4. yy. Sonlarina ait bazilika tipinde bir tapinagin zemin mozaikleridir.

ilcede Bulunan Eserler

Aladag
Akoren Kalesi
Mazilik Oren Yeri ve Kalesi
Postyagbasan Kalesi
3 adet Kilise

Ceyhan
Kurtkulagi Kervansarayi : 1711'de yapilmistir.
Yilankale : Kilisesi ve sarnici bulunan kale Sahmeran Kale olarak da anilmaktadir.
Ulu Cami : 1868'de yapilmistir.
Sirkeli Hoyugu : Tepebag'dan sonra bolgenin en buyuk hoyugudur.
Muradiye Cami : 1912-1720 yillari arasinda yaptirilmistir.
Durhasan Turbesi : 1717-1720 yillari arasinda yaptirilmistir.
Dumlu Kalesi : Asur, Pers, Roma kalintilarina rastlanmaktadir.

Feke
Feke kalesi : 12.yuzyilda Bizanslilar tarafindan yapildigi sanilmaktadir.

Karaisali

Milvan Kale : Karakilic koyu yakinlarinda bulunmaktadir.

Karatas
Yanik Kilise (Karakilise Kalintisi) : Romalilar tarafindan yapilmistir.
Antik Magarsus Kilisesi : Romalilar doneminde yapilmistir.
Menzil Hani Kalintisi : Osmanlilar tarafindan 1782 yilinda yaptirilmistir.
Tarihi Han Kalintisi : Osmanlilar 1608 de yaptirmistir.
Amfi Tiyatro : Romalilardan kalma tiyatro kalintilaridir.

Kozan
Kozan Kalesi : Asurlular tarafindan yapilmistir.
Bucak Kalesi : Ortacag doneminde yapilmistir.
Hoskadem Cami : Misir Kolemen Sultani Abdullah Hoskadem tarafindan 1448 yilinda yaptirilmistir.
Pelesel Manastiri Kalintilari : Ermeniler tarafindan yaptirilmistir.
Anavarza Kalesi ve Kalintilari : M.O. 9. yy. da Asurlular tarafindan yapilmistir. Romalilardan kalma iki su kemeri, tiyatro,saray, tapinak, hamam kalintilari, kaya mezarlari, frenkslerle suslenmis mezarlar kilise ve sarnic bulunmaktadir.

Pozanti
Kizil Tabya : Misirli ibrahim Pasa tarafindan yaptirilmistir.
Ak Tabya : Misirli ibrahim Pasa tarafindan yaptirilmistir.
Yakarpinar Koprusu : Yorenin en eski koprusudur.
Anaska Kalesi : Musluman ve Araplarca "Rus-Nus-Sekaribu" diye de bilinir.

Saimbeyli
Saimbeyli Kalesi : Ortacag da yapilmistir. "Kara Kilise" de denir.

Seyhan
Tepebag Hoyugu : Bolgenin en buyuk hoyugudur.
Taskopru : 117-138 yillarinda yaptirilmistir.Sehir merkezindedir.319 metre uzunlugundadir.
Bebekli Kilise : Saint Paul Katolik kilisesidir. 1880-1890 yillarinda yapilmistir.
Saat Kulesi : 1881'de yaptirilmistir.
Bedesten : Ramazanogullari tarafindan 16. yy. da yaptirilmistir.
Ulu Cami : Ramazanogullari tarafindan 1541 yilinda yaptirilmistir.
Yag Cami : 1501 yilinda kilise iken camiye cevrilmistir.
Yeni Cami : 1724 yilinda yaptirilmistir.
Kemeralti Cami : 1599 yilinda yaptirilmistir.
Akca Mescit (Agca Mescit) : 1489 yilinda yaptirilmistir.
Carsi Hamami : 1529 yilinda yaptirilmistir.
Irmak Hamami : Eski bir Roma hamam uzerine yaptirilmistir.
Gon Hani Kapisi : Adana Arastasi ile yan yanadir. Bugun sadece birkapi bulunmaktadir.
Bahri Pasa Cesmesi : 1890'da yaptirilan ve imar calismalari nedeniyle kaldirilan cesmenin aynisi 1993 yilinda yeniden yaptirilmistir.
Ramazanoglu Konagi ve Harem Dairesi : 1489 yilinda yaptirilmistir.
Hasanaga Cami ( Hasan Kethuda) : 1558 yilinda yaptirilmistir.

Tufanbeyli
Sar Harabeleri : Tarihte Hititlerin merkeziydi. Amfi Tiyatro : Romalilardan kalmadir.
Kilise Kalintilari : Bizanslilardan kalmadir. Kaya Kabartmalari: Hititliler tarafindan yapilmistir.

Yumurtalik
Ayas Kalesi
Suleyman Kulesi
Markopolo iskelesi

Yuregir ( Misis, Mopsuhestia )ilk ve ortacagda onemli bir yerlesim merkezi olan Yuregir ve yoresinde eski eser olarak kopru ve hoyuk, yer mozaikleri ve su kemerleri, hamam ve kervansaray bulunmaktadir.

4.5.2005 - Adana - Maden

Madenler

-Kromit : Aladag, Pozanti ilceleri.

-Demir : Feke, Aladag, Pozanti ilceleri.

-Demirli Manganez : Ceyhan, Yumurtalik ilceleri arasi.

-Kursun-Cinko : En onemlisi olan Kozan-Horzum yatagi buyuk olcude tuketilmistir. Diger yataklar ise onemli bir ekonomik rezerv olusturmamaktadir.

-Komur : Rezerv bakimindan en onemlisi Tufanbeyli'de yer alan Pliyosu yasli komurlerdir. Kalori degerleri termik santrallerde kullanilacak niteliktedir. Ayrica Karaisali, Kozan, Feke, Saimbeyli ilcelerinde de cikarilmakta ancak fazla ekonomik ozellik tasimamaktadir.

-Kuvars Kumu ve Kuvarsit : Ekonomik ozellikte kaynaklar mevcuttur. Kozan,Tufanbeyli ilceleri.

-Kil Yataklari : Karaisali, Ceyhan, Seyhan, Yumurtalik ilceleri.

-Kirectasi : Rezerv olarak oldukca zengindir. 4 kirec fabrikasi bulunmaktadir.

-Kum Agregasi : Salbas ve Ceyhan kum ocaklari.

-Pomza : En zengin kaynaklardan biridir. Ulke rezervinin % 14'unu olusturmaktadir.

4.5.2005 - Adana - Tarım

TARIM

Denize acilan kapisi olan Adana, Ceyhan ve Seyhan nehirlerinin meydana getirdigi Cukurova Bolgesinin merkezinde yer almaktadir. Nehirler ilde Seyhan Kozan ve Catalan Barajlarini saglamis ve cok verimli aluvyon topraklarin olusmasina neden olmustur. Cografi konumu, iklimin uygunlugu tarimsal yonden de avantaj saglamistir. Adana Ilinin yuzolcumu 1.403.000 hektar olup, bu arazinin kullanim durumuna gore dagilimi asagidadir.

Islenen Tarim Arazisi : 540.000 hektar
Cayir ve Mera : 48.970 hektar
Orman-Calilik ve Fundalik : 547.730 hektar
Daglik-Taslik : 234.300 hektar
Yerlesim : 13.000 hektar
Su Yuzeyleri : 19.000 hektar

Tarim Arazisinin Dagilimi
Alan (Ha) ( % )
Tarla Alani 462.000 85
Nadas Alani 10.000 2
Meyve Alani 36.000 7
Sebze Alani 32.000 6
TOPLAM 540.000 100

Tarim Sektorundeki Insan Gucu - Isletme Sayisi ve Genislikleri
Adana'da tarim isletmesi sayisi 89.813 olup, Turkiye genelinde %2.21'lik bir bolumunu olusturmaktadir. Isletmelerin arazi genislik gruplarina gore dagilimi yonunden Ilimiz olumlu bir tablo ortaya koymaktadir. Ancak 1991 yili tarim sayimi verilerine gore %4.8'lik kesimin hic arazisi bulunmamaktadir. Oysa bu oran Turkiye genelinde %2,5'tir.

4.5.2005 - Adana - Coğrafya

COGRAFYA

Adana Seyhan nehrinin her iki yakasinda kurulmus bir kenttir. Toplam yuzolcumu 14.030 km2'dir. il merkezi denizden 23 metre yuksekliktedir. Adana, 350-380 enlem ve 340-360 boylam arasindadir. ilin Akdenizde yaklasik olarak 160 km kiyisi bulunmaktadir. ilin topraklari, guneyden kuzeye gidildikce yukselmekte ve Toroslara ulasinca 2500 metreye kadar cikmaktadir.700-800 metreye kadar iklim kosulu nedeniyle bodur agaclardan olusan maki ortusu hakimdir.800 metreden yukseklerde mese ve sedir gibi agac turleri gorulur. Adana topraklarinin % 27'si ova, % 24'u esik alan, % 49'u ise daglik alanlardir. ilin kuzeybati, kuzey ve kuzeydogu kisimlari Orta Toros dag sirasi ile cevrilmistir.

-Bolkar Daglari
-Aladaglar
-Tahtali Daglari

Cukurova, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin getirdigi aluvyonlardan olusan Turkiye'nin en buyuk delta ovasidir. Ovaya ayni zamanda Adana ovasi da denir.
Adana Ovasinda; Ceyhan Ovasi, Yuregir Ovasi, Misis Ovasi, Yumurtalik Ovasi bulunmaktadir.

Seyhan ve Ceyhan nehirleri ilin en onemli nehirleridir. Bunlar Dogu Toroslardan dogarak ovaya inmeden once bircok kolla birleserek buyurler ve Hurma Bogazinda denize dokulur.

ilde iki tur gol bulunmaktadir. Bunlar yapay ve dogal gollerdir.

Yapay goller; Kozan Baraj golu, Seyhan Baraj golu, Kesiksuyu Baraj golu, Catalan Baraj goludur.

Dogal goller ise Akyatan, Akyayan, Tuz golu ve Aladaglar uzerinde bulunan Yedi goller ve Karaisali yakinlarindaki Karstik Dipsiz goldur.

Adana'da cografik yapiya uygun olarak daglik ve ovalik kesimde iklim degisiklik gostermektedir. Ovalik alanin iklim yapisi Akdeniz iklimidir. Yazlari sicak ve kurak, kislari ilik ve yagislidir. En soguk ay Ocak, en sicak ay ise Agustostur. Ocak ayi sicaklik ortalamasi 9C, Agustos ayi ise 28C dir. Daglik alanlarda ise kara iklimi hakimdir ve kislari yagislar kar seklindedir.Yillik yagis miktari ortalama 647 mm'dir, yillik ortalama yagisli gunu 76'dir.

Cukurova Bolgesinin jeolojik yapisi iki ana grupta incelenebilir.
-Yuksek Araziler: Yasli kirectaslari, konglomera, marn ve benzer materyallerden olusmaktadir.

-Ovalik Kesim: Alivuyal materyallerden olusmaktadir. Cukurova Bolgesinde kirectasi olusumlari ile dorduncu zaman alivyalleri yayilim gosterir ve ildeki ovalari olusturur.